Chọn “ngã rẽ” nào? | 11/09/2017

(Kinh tế) - Giữa tuần qua, Ngân hàng Thế giới (WB) công bố 2 bản báo cáo liên quan đến Việt Nam và một trong số đó mang tựa đề “Việt Nam trước ngã rẽ: Tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu thế hệ mới”. Nếu có vị thế cao hơn trong các chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam có thể thu hút thêm đầu tư nước ngoài quy mô lớn, qua đó tạo thêm việc làm và thêm cơ hội cho các nhà cung ứng trong nước.

“Kẹt” trong bẫy giá trị gia tăng thấp

Báo cáo của WB nhận định, Việt Nam vẫn đang ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu do phần lớn doanh nghiệp mới chỉ tham gia ở phần lắp ráp, gia công và chưa kết nối được với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nhiều mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao của Việt Nam lại có hàm lượng nhập khẩu cao và giá trị gia tăng trong nước rất thấp, do đó con số đóng góp ròng vào nền kinh tế của các công ty FDI không cao.

Số liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, số doanh nghiệp lớn của nước ta chiếm chưa đầy 2%, loại vừa từ 2 -5%, còn lại là doanh nghiệp nhỏ, thậm chí siêu nhỏ. Vấn đề chính của doanh nghiệp vừa và nhỏ là thiếu kỹ năng lao động, kỹ năng quản lý, ít đổi mới về công nghệ sản phẩm và khả năng tiếp cận tài chính còn hạn chế. Hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất lao động từ các đối tác nước ngoài đến khu vực doanh nghiệp trong nước còn manh mún. Và quan ngại nhất là rất ít doanh nghiệp có thể kết nối tới chuỗi cung ứng toàn cầu. Hiện cả nước chỉ có khoảng 300 doanh nghiệp đủ năng lực để tham gia chuỗi cung ứng, nhưng cũng chỉ mới cung ứng các phụ tùng thay thế chứ chưa tham gia sản xuất các sản phẩm chính.

Thực tế này tương đồng với nhận xét của chuyên gia của WB Charles Kunanka. Ông cho rằng, Việt Nam đang “kẹt” trong bẫy giá trị gia tăng thấp do không thể phát triển các chức năng có giá trị cao hoặc cần năng lực đổi mới sáng tạo. Dư địa trong nước dành cho các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam đang bị thu hẹp và hầu hết những chức năng đem lại giá trị gia tăng cao được thực hiện ở ngoài Việt Nam. Những doanh nghiệp có quy mô lớn như Samsung, Ford, Toyota… trong các chuỗi giá trị toàn cầu thường sử dụng các nhà cung cấp ở khắp mọi nơi. Các công đoạn giá trị cao như đổi mới sáng tạo, thiết kế, sản xuất phụ tùng, cấu kiện lõi nằm ngoài Việt Nam. Doanh nghiệp FDI lớn có mạng lưới cung cấp riêng nên cơ hội tham gia của doanh nghiệp Việt Nam bị thu hẹp.chongale

Cần gói sáng kiến cho cải cách toàn diện

Trước thực tế này, WB cho rằng, Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ. Hoặc tiếp tục phát triển làm nền tảng xuất khẩu cho các chuỗi giá trị toàn cầu và chuyên sâu ở các chức năng gia công, lắp ráp đem lại giá trị gia tăng thấp. Hoặc có thể tận dụng làn sóng tăng trưởng hiện nay để đa dạng hóa và vươn lên tham gia vào các công đoạn giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi. Thành công ở cả hai hướng trên đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam phải nhìn nhận quá trình phát triển theo cách khác đi, và phải cân nhắc đầy đủ hơn những diễn biến thực tế mới của nền kinh tế toàn cầu.

Một số khuyến nghị chính được các chuyên gia WB đưa ra để giúp Việt Nam tiến sát hơn với mục tiêu của mình. Theo Giám đốc Quốc gia của WB tại Việt Nam Ousmane Dione, Việt Nam cần phải vươn lên và nâng cao giá trị gia tăng của mình bằng những cải cách và sáng kiến chính sách ở những lĩnh vực như giao thông, dịch vụ, thủ tục biên giới và hội nhập khu vực. Cùng với đó là cải thiện sự phối hợp giữa các bộ, ngành, tạo thuận lợi về trao đổi thông tin và liên hệ giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, đồng thời, hỗ trợ có mục tiêu nhằm phát huy thế mạnh của một số nhà cung ứng trong nước.

Nếu có vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam có thể thu hút thêm đầu tư nước ngoài với quy mô lớn, qua đó tạo thêm việc làm và tạo thêm cơ hội cho các nhà cung ứng trong nước. Nhưng để đạt mục tiêu này, theo WB, cần phải có một gói sáng kiến cải cách toàn diện như thu hẹp cải cách chênh lệch về hạ tầng giao thông; phát triển các thị trường dịch vụ cạnh tranh; hợp lý hóa các thủ tục biên giới để nâng cao minh bạch và khả năng tiên liệu; thúc đẩy quan hệ với các nước phát triển để bảo đảm nhu cầu mạnh mẽ và đầu tư về công nghệ…

Tuy nhiên, một số chuyên gia kinh tế bày tỏ sự lo lắng về việc phải chọn đi hướng nào cho phù hợp trước ngã rẽ trên. Theo Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương Phan Đức Hiếu, hệ thống đòn bẩy chính sách hiện nay có 2 điểm yếu: Quá chung chung, và tư duy theo hướng phân mảnh, mỗi thứ một ít, dẫn đến chính sách này đang phá chuỗi. Vì vậy, cần phải thay đổi tư duy về những chính sách hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp hiện nay và hỗ trợ phải rất cụ thể thì mới thay đổi theo hướng tốt hơn. Nếu không, 5 năm tới, rất có thể câu hỏi chọn ngã rẽ nào trong chuỗi giá trị toàn cầu cho Việt Nam lại được đặt ra.

(Theo Đại Biểu Nhân Dân)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@trandaiquang.net
Flag Counter
wau wau
© 2011 — Trần Đại Quang.