Vành móng ngựa, chỗ ngồi của luật sư và công lý | 12/01/2018

(Chính trị) - Chúng ta đang chứng kiến hai phiên tòa đầu tiên tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh không có vành móng ngựa và vị trí ‘chiếc ghế ngồi’ của luật sư với đại diện Viện Kiểm sát đã thay đổi. Đây được coi là một sự kiện chưa có tiền lệ của ngành tư pháp. Không chỉ bởi sự ‘nổi tiếng’ của các bị cáo Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh, Phạm Công Danh, Trầm Bê; hay nội dung bản cáo trạng, mà đây là những phiên tòa mang thông điệp về cải cách, đặt quyền con người và tính nhân văn vào trung tâm của sự đổi mới này. 

Cái vành gỗ cong cong để bị cáo đứng trong quá trình xét xử vụ án hình sự đã thành một định kiến về kẻ có tội và bị trừng phạt. Một thời kỳ rất dài, báo chí thả ga miêu tả chân dung “kẻ phạm tội”, thậm chí truy cả thân nhân họ ra để khai thác. Điều này đi ngược hoàn toàn với nguyên tắc “suy đoán vô tội” trong tố tụng hình sự đã được Hiến pháp và Pháp luật nước ta ghi nhận “không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án“.

Bên cạnh đó, ghi nhận thực tế tại một số phiên tòa hình sự đặc biệt nghiêm trọng thì không chỉ bị cáo đứng trước vành móng ngựa mà nhiều khi các chiến sĩ Cảnh sát Tư pháp cũng đứng áp sát bị cáo trong vành móng ngựa để đề phòng bất trắc. Những hình ảnh này vô hình chung khiến cho người dự phiên tòa thấy rất phản cảm.

Khởi phát từ những nhức nhối đó, bản Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC được ra đời. Từ ngày 1.1.2018, vành móng ngựa chính thức chấm dứt vai trò lịch sử tại các phiên tòa hình sự trên đất nước Việt Nam từ thời Pháp thuộc đến nay, thay vào đó là bục khai báo. Đây được coi là một sự kiện mang tính lịch sử, thể hiện tính nhân văn, tôn trọng quyền con người của các bị cáo, được đông đảo dư luận đồng thuận và hưởng ứng tích cực.

Phiên tòa xét xử ông Đinh La Thăng không có vành móng ngựa

Phiên tòa xét xử ông Đinh La Thăng không có vành móng ngựa

Không chỉ là sự thay đổi từ vành móng ngựa thành bục khai báo, tinh thần cải cách tư pháp được thể hiện ngay từ “chiếc ghế ngồi” của luật sư – bên gỡ tội. Nếu như trước đây, phần lớn các phòng xử đặt chỗ ngồi của kiểm sát viên ngang hàng với hội đồng xét xử, thư ký, vô hình chung tạo cảm giác cơ quan truy tố như ‘người nhà” của Tòa án. Còn phía luật sư lại bị xếp dưới cơ quan kiểm sát, một vị trí đặt cách xa chỗ ngồi của Hội đồng xét xử thì nay theo tinh thần của Thông tư 01 vị trí ngồi của luật sư đã ngang hàng, đối diện với Viện Kiểm sát – cơ quan luận tội. Một sự đổi mới được thể hiện rõ từ vị trí chiếc ghế ngồi, một sự bình đẳng trong buộc tội và gỡ tội theo đúng tinh thần “không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội có hiệu lực của Tòa án”. Khi ngồi ngang hàng với kiểm sát viên, các luật sư sẽ tự tin hơn, mạnh dạn hơn trong việc tìm ra những tình tiết có lợi và đề xuất các giải pháp xử lý trước hội đồng xét xử. Đó là một bước tiến lớn trong cải cách tư pháp theo tinh thần của Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, đảm bảo vị trí, vai trò trung tâm của hội đồng xét xử.

Bình đẳng khi xếp vị trí ngồi ngang hàng giữa bên buộc tội và gỡ tội, hay khai tử chiếc vành móng ngựa là một sự bình đẳng từ hệ thống pháp lý đến thực tiễn xét xử. Không còn vành móng ngựa hay chiếc ghế ngồi ngang hàng đối diện nhau là một sự nhắc nhở nguyên tắc “kết quả xét xử phải căn cứ vào nội dung tranh tụng tại tòa”, góp phần giảm đến mức thấp nhất những vụ án oan sai không đáng có.

Mô hình phòng xét xử cải cách

Mô hình phòng xét xử mới theo tinh thần cải cách

Từ trước ‘vành móng ngựa’ đến sau ‘song sắt’ là khoảng cách rất dài. Đứng trước vành móng ngựa không có nghĩa là có tội, không có nghĩa phải trả giá bằng thời gian sau song sắt. Vậy nên, việc thủ tiêu vành móng ngựa hay sắp xếp lại vị trí ngồi cho đại diện viện kiểm sát và luật sư, dù chỉ là một sự thay đổi về mặt hình thức nhưng lại mang một ý nghĩa rất lớn. Bởi đó là biểu hiện ra bên ngoài của sự thay đổi trong chiến lược cải cách tư pháp. Không có hình thức nào không hàm chưa nội dung, và nội dung ở đây chính là thông điệp về cải cách tư pháp, đặt quyền con người và sự nhân văn vào trung tâm của quá trình cải cách. Theo đúng tinh thần về nhà nước pháp quyền mà Chủ tịch nước Trần Đại Quang – Trưởng ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương yêu cầu: “phải xây dựng hình ảnh Tòa án thân thiện, là chỗ dựa của nhân dân và là nơi bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người“.

Chúng ta đang đẩy mạnh công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, tin chắc rằng thông điệp về sự chính nghĩa của cuộc đấu tranh này sẽ được chuyển tải đúng nghĩa hơn khi quá trình điều tra, truy tố, xét xử được cơ quan tố tụng tiếp nối và nâng tầm.

Người dân đã ghi nhận và đang hy vọng, xin đừng để họ mất niềm tin…!!!!

Văn Dân

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@trandaiquang.net
Flag Counter
wau wau
© 2011 — Trần Đại Quang.